1 Thập Kỷ, 1 Thế Kỷ 21 Bắt Đầu Từ Năm Nào ? Những Mẹo Ghi Nhớ Thế Kỷ

TTO – Việc xác định năm đầu và năm cuối một thập niên (thập kỷ) như thế nào vẫn là một đề tài gây nhiều tranh cãi lâu nay trên thế giới.

Đang xem: Thế kỷ 21 bắt đầu từ năm nào

*

Vì sao có sự khác biệt?

Để tìm câu trả lời cho thắc mắc này, báo New York Times (Mỹ) đã phỏng vấn các nhà khoa học hàng đầu tại Cơ quan Quan sát Hải quân Hoa Kỳ (USNO – United States Naval Observatory). USNO là nơi quản lý và vận hành chiếc đồng hồ nguyên tử “chủ” (master clock) để xác định giờ giấc cho toàn nước Mỹ, cho giới quân sự và hệ thống vệ tinh định vị toàn cầu GPS.

Hệ thống lịch MJD cũng được giới thiên văn và trắc địa toàn thế giới sử dụng vì tính chuẩn xác về phương diện toán học và thời gian (đã được giới khoa học tính toán lại thật chính xác).

Con người đã biết cách tính đếm thời gian từ thời cổ đại, họ căn cứ vào số ngày Mặt trăng quay một vòng chung quanh Trái đất để tính năm, hiện nay gọi là năm âm lịch. Theo lịch này, một năm có 354 ngày, chia làm 12 tháng. Vì 354 ngày ít hơn số ngày thực tế 365 ngày của chu kỳ một vòng quay quanh Mặt trời của Trái đất, nên có những năm âm lịch phải cộng thêm một tháng nhuận thành 13 tháng.

Người Ai Cập đã dùng âm lịch từ năm 4236 trước Công nguyên (hoặc “Trước Chúa giáng sinh”) và người Trung Hoa là từ năm 2637 trước khi Công nguyên. Theo một phát hiện khảo cổ năm 2013, người Scotland cổ đại đã bắt đầu dùng lịch từ 8.000 năm trước Công nguyên.

Hệ thống lịch theo dương lịch mà cả thế giới ngày nay đang dùng có nguồn gốc từ hệ thống lịch La Mã cổ. Năm 45 trước Công nguyên, Hoàng đế La Mã Julius Caesar quyết định cải tiến lịch cũ với sự góp sức của những nhà thiên văn và toán học Hi Lạp hàng đầu thời đó.

Lịch Julian tính là Trái đất quay một vòng quanh Mặt trời mất 365 ngày 6 giờ, như vậy một năm bằng 365,25 ngày, nhưng thời gian đúng thật sự ít hơn 11 phút, chỉ có 365 ngày 5 giờ 49 phút 12 giây (365,2425 ngày). Do đó, càng về lâu dài thì lịch Julian càng sai lệch về mặt thời gian thực.

Xem thêm: Bắn Mắt Cận Thị Bao Nhiêu Tiền ? Bảng Giá Chi Phí Mổ Mắt Cận 2021

Năm 525, một tu sĩ tên Dionysius Exiguus (470 – 544) chỉnh sửa hệ thống lịch Julian để xác định chính xác hơn ngày lễ Phục sinh. Ông là người nghĩ ra cách dùng các số La Mã để đánh thứ tự cho các năm.

Theo đó, năm thứ nhất theo cách đánh số của Exiguus là năm Chúa giáng sinh gọi là năm Anno Domini (viết tắt là AD), hai từ Latin này có nghĩa là “năm của Chúa chúng ta”. Thời ấy, do hệ thống số La Mã không có số không (0) nên Exiguus dùng cách gọi năm thứ nhất là năm “nulla”, từ Latin này có nghĩa là “không có gì”.

Con số 0 và hệ thống số thập phân chỉ xuất hiện ở châu Âu vào thế kỷ 13 nhờ sự giao lưu văn hóa – khoa học Âu – Ả Rập. Theo nhiều nhà nghiên cứu, số 0 là phát minh của các nhà toán học Ấn Độ vào năm 458 trước Công nguyên, sau đó truyền đến các nước Ả Rập vùng Trung Đông, rồi sang châu Âu và sau này là cả thế giới.

Những nước phương Tây hiện nay dùng cụm từ AD để chỉ các năm từ lúc Chúa giáng sinh (ví dụ 1.800 AD), còn BC (Before Christ) để chỉ năm trước khi Chúa giáng sinh, ví dụ 500 BC, hoặc 500 BCE (Before Common Era), tức là 500 năm trước năm thứ nhất của thế kỷ 1.

Một cách gọi khác cũng có ý nghĩa tương tự AD là CE (Công nguyên – Common Era/Current Era) để chỉ thời gian từ năm thứ nhất của thế kỷ thứ 1 cho đến hiện nay.

Ai đúng, ai sai?

Sau khi lịch Julian ra đời, các nhà thiên văn và giới khoa học thời đó đã biết là lịch này có sai sót về thời gian dôi dư, nhưng không ai đủ quyền lực để chỉnh sửa lịch. Đến năm 1582, Giáo hoàng Gregory XIII (1502 – 1585) muốn sửa đổi lịch Julian cho chính xác để cộng đồng Công giáo kỷ niệm lễ Phục sinh cho đúng ngày, vì từ năm 45 trước Chúa giáng sinh đến năm 1582, thời gian thực đã dôi dư thêm 10 ngày so với lịch.

Xem thêm: Chỉ Số Roi Là Gì – Làm Thế Nào Để Tối Ưu Chỉ Số Roi Trong Marketing

Bộ lịch Julian đã chỉnh sửa lần 2 này được gọi là lịch Gregorian theo tên Giáo hoàng Gregory và phổ biến đến ngày nay, nhưng thực tế người lập bộ lịch mới này chính là nhà thiên văn xuất chúng người Ý tên Luigi Lilio (1510 – 1576).

Có thể bạn quan tâm